Cuộc không kích của Israel nhằm vào Iran đã làm rung chuyển thế giới tài chính, kéo theo những biến động dữ dội trên thị trường toàn cầu. Giá dầu tăng mạnh, chứng khoán giảm sâu, và bóng ma lạm phát lại trỗi dậy. Hiện tượng được gọi là “Hiệu ứng Tehran” đang đặt nền kinh tế thế giới trước một thử thách khắc nghiệt về khả năng chống chịu.
Ngay sau khi các đợt tấn công của Israel nhắm vào các mục tiêu quân sự và hạt nhân của Iran được triển khai, thị trường tài chính toàn cầu lập tức rơi vào trạng thái hỗn loạn. Đây không chỉ là một phản ứng tức thời trước tin tức nóng hổi, mà còn là biểu hiện của một sự thay đổi lớn trong tâm lý nhà đầu tư: từ lạc quan về triển vọng kinh tế chuyển sang lo ngại sâu sắc về rủi ro địa chính trị.
Các sàn giao dịch từ châu Á đến châu Âu và châu Mỹ đồng loạt chứng kiến sự sụp đổ của chỉ số chứng khoán, trong khi các tài sản an toàn như vàng và trái phiếu chính phủ trở thành điểm đến của dòng tiền. Sự kiện này không chỉ làm lộ rõ sự nhạy cảm của nền kinh tế toàn cầu, mà còn đặt ra câu hỏi: Liệu đây chỉ là một cơn bão thoáng qua hay là khởi đầu của một giai đoạn bất ổn kéo dài?
Thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc
Sự hoảng loạn lan nhanh trên các thị trường chứng khoán toàn cầu với tốc độ chóng mặt. Tại châu Á, khi nhà đầu tư bắt đầu ngày giao dịch, họ đối mặt với một bức tranh u ám. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản giảm 1,3%, Kospi của Hàn Quốc mất 1,1%, trong khi Hang Seng tại Hong Kong trượt 0,8%.
Sang đến châu Âu, tình hình tiếp tục xấu đi. Chỉ số STOXX 600 đại diện cho toàn khu vực giảm 0,6%, chạm mức thấp nhất trong ba tuần và đối mặt với chuỗi ngày giảm dài nhất kể từ tháng 9 năm trước. Các thị trường lớn như DAX của Đức lao dốc 1,2%, trong khi FTSE 100 của Anh – dù chỉ một ngày trước đó vừa lập kỷ lục – cũng không tránh khỏi mức giảm 0,4%.
Tại Mỹ, các hợp đồng tương lai báo hiệu một ngày giao dịch tồi tệ sắp tới. Chỉ số tương lai của Dow Jones giảm mạnh 1,8%, S&P 500 mất 1,1%, và Nasdaq cũng sụt 1,3%. Những con số này phản ánh nỗi lo ngại chung: Trung Đông, khu vực vốn luôn tiềm ẩn nguy cơ bất ổn, một lần nữa trở thành tâm điểm rủi ro toàn cầu.
Trong bối cảnh cổ phiếu lao dốc, nhà đầu tư chuyển hướng sang các tài sản an toàn. Giá vàng tăng khoảng 1%, có lúc đạt 3.426 USD/ounce, tiến gần kỷ lục 3.500 USD/ounce được ghi nhận vào tháng 4. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm xuống còn 4,31%, mức thấp nhất trong một tháng, cho thấy xu hướng ưu tiên bảo toàn vốn thay vì mạo hiểm.
Giá dầu tăng vọt và mối đe dọa từ eo biển Hormuz
Thị trường dầu mỏ trở thành tâm điểm của sự chú ý khi căng thẳng leo thang. Giá dầu thô Brent tăng hơn 7%, vượt mức 75 USD/thùng – mức cao nhất kể từ tháng 4. Trong khi đó, dầu WTI của Mỹ chứng kiến mức tăng đột biến 14% trong phiên giao dịch đêm, đánh dấu mức tăng trong ngày lớn nhất trong nhiều năm.
Nguyên nhân chính của sự biến động này không chỉ nằm ở vị thế của Iran như một nhà sản xuất dầu lớn, mà còn ở nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển chiến lược chiếm khoảng 20% lượng dầu và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Nếu eo biển này bị phong tỏa, hậu quả sẽ là một cú sốc lớn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Chuyên gia Peter Sand từ Xeneta nhận định rằng bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz sẽ đẩy các tàu chở hàng vào tình trạng phải thay đổi lộ trình, gây áp lực lên các cảng biển khác và làm chi phí vận tải tăng vọt. Điều này gợi nhớ đến cuộc khủng hoảng Biển Đỏ cách đây 18 tháng, khi các tàu phải đi vòng qua châu Phi để tránh nguy cơ tấn công.
Các nhà phân tích tại JPMorgan cảnh báo rằng nếu xung đột leo thang thành chiến tranh toàn diện, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng, đưa thế giới trở lại tình trạng khủng hoảng năng lượng tương tự như sau cuộc xung đột Nga-Ukraine năm 2022.
Các ngành nghề phân hóa: Thiệt hại và cơ hội
Giữa cơn sóng gió, thị trường chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa các ngành nghề. Ngành hàng không và du lịch chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tại châu Âu, cổ phiếu của IAG (công ty mẹ của British Airways), Lufthansa và easyJet giảm từ 2,7% đến 3,8%. Tại Mỹ, các hãng lớn như Delta, United và American Airlines cũng không tránh khỏi tổn thất. Chi phí nhiên liệu tăng cao cùng nguy cơ gián đoạn đường bay đã giáng một đòn mạnh vào những ngành này. Ngay cả Carnival, một công ty vận hành du thuyền, cũng chứng kiến cổ phiếu giảm 4,7% do lo ngại về chi phí và nhu cầu suy yếu.
Ngược lại, ngành năng lượng và quốc phòng lại hưởng lợi. Các công ty dầu mỏ như BP và Shell ghi nhận cổ phiếu tăng lần lượt gần 2% và hơn 1%. Các doanh nghiệp vận tải dầu khí, chẳng hạn như Frontline, tăng vọt 6,2%, trong khi Maersk – gã khổng lồ vận tải biển – tăng 4,6% nhờ kỳ vọng giá cước tăng trong bối cảnh rủi ro leo thang. Ngành quốc phòng cũng không nằm ngoài xu hướng tích cực, với cổ phiếu của BAE Systems tăng gần 3%, cùng các công ty Mỹ như Lockheed Martin và Northrop Grumman ghi nhận mức tăng đáng kể.
Lạm phát: Mối lo ngại lớn dần
Hậu quả nghiêm trọng nhất của cuộc khủng hoảng này có thể không nằm ở những biến động trên thị trường, mà ở nguy cơ lạm phát quay trở lại. Trong thời gian qua, các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ, đã đạt được tiến bộ trong việc kiềm chế giá cả, phần lớn nhờ giá nhiên liệu giảm. Chỉ số CPI tháng 5 của Mỹ chỉ tăng 2,4%, nhưng nếu giá xăng không giảm 12% so với cùng kỳ, con số này đã vượt xa mục tiêu 2% của Fed.
Giờ đây, sự tăng vọt của giá dầu đe dọa đảo ngược thành quả đó. Theo kinh tế trưởng Ryan Sweet của Oxford Economics, mỗi lần giá dầu tăng 10 USD/thùng có thể đẩy CPI lên 0,5 điểm phần trăm. Nếu giá dầu đạt 120 USD/thùng như dự báo của JPMorgan, lạm phát Mỹ có thể chạm mức 5%, dập tắt hy vọng cắt giảm lãi suất và gây áp lực lớn lên đời sống người dân.
Các ngân hàng trung ương giờ đây đối mặt với bài toán khó: tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát có thể dẫn đến suy thoái, nhưng giữ lãi suất thấp lại có nguy cơ để lạm phát vượt tầm kiểm soát, dẫn đến tình trạng “stagflation” – lạm phát cao kèm kinh tế đình trệ.
Ba viễn cảnh phía trước
Tương lai của cuộc xung đột này vẫn là một dấu hỏi lớn, với ba kịch bản chính được các chuyên gia đưa ra:
- Giảm căng thẳng: Các cuộc tấn công chỉ mang tính cảnh báo, và áp lực từ quốc tế – từ Mỹ đến Trung Quốc – sẽ khiến cả hai bên xuống thang. Giá dầu giảm khi rủi ro địa chính được loại bỏ, và Goldman Sachs dự báo dầu WTI có thể về mức 55 USD/thùng vào cuối năm 2025. Thị trường chứng khoán sẽ dần ổn định.
- Xung đột giới hạn: Xung đột kéo dài ở mức độ thấp, với các cuộc tấn công trả đũa có kiểm soát. Giá dầu duy trì ở mức cao do rủi ro thường trực, tạo ra sự bất ổn liên tục trên thị trường.
- Chiến tranh toàn diện: Kịch bản xấu nhất, dù ít khả năng xảy ra. Theo Kristian Kerr từ LPL Financial, việc phong tỏa Hormuz sẽ gây hại cho cả Iran, nhưng nguy cơ tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ vẫn là mối đe dọa lớn.
Cuộc xung đột ngày 13/6 đã phơi bày sự phụ thuộc mong manh của thế giới vào các tuyến đường năng lượng chiến lược. Dù thị trường có thể tạm thời ổn định, một lớp rủi ro vô hình đã được thêm vào mọi tài sản. Từ nay, mỗi diễn biến tại Trung Đông sẽ được theo dõi sát sao, bởi một tia lửa nhỏ cũng có thể khơi mào một cơn bão lớn trên toàn cầu.
