Những ngày gần đây, các cuộc giao tranh giữa Israel và Iran đã làm gia tăng mối quan ngại về nguy cơ xung đột mở rộng tại Trung Đông – khu vực đóng vai trò trung tâm trong sản xuất dầu mỏ và khí đốt của thế giới. Vào ngày 13 tháng 6, Israel đã triển khai chiến dịch quân sự mang tên “Sư tử trỗi dậy” nhằm vào Iran để bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia, đánh dấu một bước chuyển biến quan trọng trong mối quan hệ căng thẳng kéo dài nhiều thập kỷ giữa hai nước này. Trên thị trường tài chính toàn cầu, các nhà đầu tư đang tập trung theo dõi biến động giá dầu và chuyển hướng sang các tài sản an toàn như vàng.
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu xung đột giữa Israel và Iran leo thang thành một cuộc chiến toàn diện, nền kinh tế thế giới sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Dưới đây là ba tác động lớn nhất mà cuộc đối đầu này có thể gây ra:
1. Giá dầu leo thang đột biến
Sự va chạm giữa Israel và Iran – hai quốc gia nằm trong khu vực được mệnh danh là “kho dầu” của thế giới – đã khiến giá dầu tăng mạnh. Trong phiên giao dịch ngày 13 tháng 6, giá dầu thô đã tăng hơn 7% do lo ngại rằng nguồn cung năng lượng từ Vùng Vịnh có thể bị gián đoạn. Dù giá dầu đã giảm nhẹ vào đầu tuần nhờ kỳ vọng xung đột không leo thang thêm, nhưng sự bất an vẫn chưa hoàn toàn biến mất.
Hầu hết dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới được vận chuyển qua các tuyến đường biển trọng yếu tại Trung Đông, trong đó nổi bật là eo biển Hormuz. Đây là một eo biển hẹp nằm giữa Iran và các quốc gia Vùng Vịnh, kết nối Biển Ả Rập với Ấn Độ Dương. Mỗi ngày, khoảng 21 triệu thùng dầu – chiếm gần 1/3 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu – đi qua tuyến đường này. Với chiều rộng chỉ 33 km ở điểm hẹp nhất, eo biển Hormuz trở thành một mục tiêu dễ bị tấn công trong bối cảnh chiến sự.
Cuộc xung đột hiện tại làm dấy lên câu hỏi lớn: liệu Iran có phong tỏa eo biển Hormuz hay không? Nếu kịch bản này xảy ra, giá dầu toàn cầu có thể tăng vọt do nguồn cung bị đình trệ. Các nhà phân tích từ Goldman Sachs dự đoán rằng trong trường hợp xấu nhất, nếu eo biển bị chặn, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng.
Tuy nhiên, lịch sử cho thấy khả năng đóng cửa hoàn toàn eo biển không dễ xảy ra. Trong cuộc chiến Iran-Iraq (1980-1988), dù cả hai bên đều tấn công tàu thương mại ở Vùng Vịnh, tuyến đường này vẫn được duy trì. Hơn nữa, việc phong tỏa eo biển cũng sẽ gây tổn hại cho chính Iran, đặc biệt là hoạt động xuất khẩu dầu sang Trung Quốc. “Việc chặn eo biển Hormuz sẽ gây ra thiệt hại nặng nề cho Tehran,” chuyên gia kinh tế Hamzeh Al Gaaod từ TS Lombard nhận định.
2. Áp lực lạm phát gia tăng
Khi giá dầu tăng cao, chi phí sản xuất hàng hóa cũng sẽ tăng theo, đẩy gánh nặng tài chính lên vai người tiêu dùng. Các sản phẩm phụ thuộc nhiều vào năng lượng như thực phẩm, quần áo và hóa chất sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Nếu xung đột giữa Israel và Iran kéo dài và trở nên khốc liệt hơn, các nước nhập khẩu dầu có thể đối mặt với tình trạng lạm phát leo thang và tốc độ tăng trưởng kinh tế giảm sút.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng trong tình huống này, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu sẽ buộc phải điều chỉnh chính sách tiền tệ, có thể bằng cách thắt chặt hoặc giảm tốc độ nới lỏng để kiềm chế lạm phát. “Các ngân hàng trung ương ở nhóm G7 đang trong giai đoạn nới lỏng chính sách, nên một cú sốc giá năng lượng sẽ tạo ra mối đe dọa lớn,” ông Al Gaaod cho biết.
Chẳng hạn, Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) gần đây đã hạ lãi suất xuống 4,25%, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) lại trì hoãn việc cắt giảm lãi suất do ảnh hưởng từ chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.
3. Thị trường tài chính chao đảo
Cuộc tấn công bất ngờ của Israel vào Iran hôm thứ Sáu tuần trước đã gây ra làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán Mỹ. Chỉ số S&P 500 giảm 1,1%, trong khi Nasdaq mất 1,3%. Tại Trung Đông, vào phiên giao dịch ngày Chủ nhật, chỉ số EGX 30 của Ai Cập lao dốc 7,7%, còn chỉ số TA-35 của Israel giảm 1,5%. Thị trường châu Âu cũng không nằm ngoài vòng xoáy, với chỉ số DAX của Đức và CAC 40 của Pháp đều giảm hơn 1,1%, trong khi FTSE của Anh giảm 0,5%.
Mặc dù vậy, một số doanh nghiệp lại hưởng lợi từ tình hình bất ổn. Công ty quốc phòng BAE Systems của Anh ghi nhận giá cổ phiếu tăng gần 3% trong phiên ngày thứ Sáu, phản ánh lo ngại về khả năng xung đột leo thang. Các công ty dầu mỏ như BP và Shell cũng chứng kiến cổ phiếu tăng hơn 1%. Tại Mỹ, các nhà thầu quân sự như Lockheed, Northrop Grumman và RTX cũng kết thúc phiên giao dịch với mức tăng.
Trong khi đó, giá vàng – một kênh đầu tư an toàn – đã tăng khoảng 1% trong phiên ngày thứ Sáu, đạt mức 3.426 USD/oz, tiến sát kỷ lục 3.500 USD thiết lập hồi tháng 4. Tuy nhiên, đến thứ Hai, tâm lý thị trường có phần dịu lại, giá dầu và vàng giảm nhẹ, còn cổ phiếu phục hồi. “Dường như nhà đầu tư đang kỳ vọng xung đột sẽ được kiểm soát. Điều then chốt là Iran chưa tấn công các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông,” ông Al Gaaod nhận xét.
Kết luận
Xung đột giữa Israel và Iran không chỉ đe dọa hòa bình khu vực mà còn có nguy cơ tạo ra những biến động kinh tế nghiêm trọng trên toàn cầu. Từ giá dầu tăng vọt, lạm phát leo thang đến sự bất ổn của thị trường tài chính, tác động của cuộc đối đầu này là không thể xem nhẹ. Các chính phủ và nhà đầu tư trên khắp thế giới đang thận trọng theo dõi để đưa ra những chiến lược ứng phó kịp thời.
Đọc thêm các bài viết từ chúng tôi: vietfintech.com
